AFEKT: Kominikacja Transgatunkowa, czyli BioSztuka z perspektywy Egzoetyki

AFEKT

„Afekt jest nieludzkim stawaniem się człowieka”
[Deleuze Guattari 2000:187].

Afekt w języku angielskim jest pojęciem bardzo często spotykanym i posiada wiele potocznych znaczeń. W filozofii to pojęcie również może wydawać się identyczne z tym którego używano w do opisu np. sztuki romantycznej. Afektowany oznacza nadmiernie emocjonalny. Afekt jest najczęściej tożsamy z aktywnością umysłu rozumianego jako ciało. Ciało i jego holistyczna wizja domagają się holistycznego afektu. Ja chciałbym postrzegać afekt raczej w kontekście biologicznej relacji żywej komórki i w tym sensie afekt byłby podstawowym impulsem informatycznym podobnym do bitu czy bajtu. Słowo to zwykle ma związek z wywieraniem wpływu na emocje i odnosi się do większej skali konstruktów rozważanych przez filozofię i psychologię. Afekt doskonale wypełnia lukę między tożsamością a podmiotem i może tłumaczyć ich związek z ciałem. Afekt zasypuje kartezjańskie pęknięcie między dwoma królestwami badanymi przez naukę. Zasypuje przepaść między humanistyką – umysłem, a ciałem i naukami przyrodniczymi. Tak jak zwykle w takich sytuacjach kiedy zmieniają się podstawowe relacje dochodzi i tym razem do trzęsienia ziemi, pogrzebania pewnych idei i wyłonienia kolejnych, w spektakularnych strugach lawy, apokaliptycznego ognistego deszczu. W tym tekście kwestie afektów jako emocji i myśli, czy świadomości oraz afektów jako biologicznej reakcji i mierzalnej reakcji żywych komórek pragnąłbym jednak oddzielić jako niezależnie poddawane analizie formy aktywności. Dzieje się tak dla tego że nie chcę pisać w całkowitym oderwaniu od literatury i nie mam na tyle szerokiego zaplecza badawczego by pisać o afekcie od nowa. Afekt który byłby oznaką aktywności biologicznej da się go wyrazić w rodzaju, częstotliwości i natężeniu impulsów na wejściu i wyjściu. Emocje byłyby podmiotowym i złożonym efektem w jaki biologia oddziałuje na świadomość poprzez relacje wibracji poszczególnych komórek, a myśli byłyby składowymi świadomości w których buduje się tożsamość. Z perspektywy tożsamości ukryte relacje, które są odczuwane przez podmiot, ale które nie są do opisania w kategoriach wewnętrznych ulegają mitologizacji i przekształceniu w kwestie światopoglądowe, bezdyskusyjne i dogmatyczne, przeświadczenia, odczucia religijne i metafizyczne.

Współczesna teoria afektów zwykle jest wykorzystywana do opisu zjawisk bardzo złożonych, socjologicznych i politycznych. Wykorzystuje się ja do snucia refleksji na temat wojen i przemian społecznych, jednak jej największa aktywność związana jest z analizami prowadzonymi na całym świecie i zmierzającymi do stworzenia mapy afektów która w rozmaitych afektywnych aktywnościach kory mózgu, czy zmianach oporności skóry, w zmianach pola magnetycznego serca i w świetle prawdopodobnie wytwarzanym przez żywe komórki ukazuje głębsze i prawdziwsze złożone zasady jakimi rządzi się ludzki podmiot. Z nich możemy próbować zrekonstruować trójwymiarową wizję świata w którym porusza się podmiot, w nim możemy próbować dostrzegać przedmioty, idee i dźwięki które są odczuwane, ale które nie zawsze istnieją w fizycznej rzeczywistości otaczającej ów podmiot. Ta wirtualność doznań nie oznacza oczywiście ich nieprawdziwości. Są one prawdziwe w kontekście jednostkowym. Afekt tak rozumiany zawiera w sobie morze informacji o naszym ciele. W tęczówce oka możemy wyczytać informacje na temat wielu chorób i stanu ciała. Odcisk palca zawiera w sonie szereg informacji o naszym trybie życia. Nie są to tylko dane biometryczne służące do identyfikacji jednostki tak jak klucz, szyfr, czy kod. Mówią o wiele więcej niż chcemy mówić o sobie. Na ich podstawie firmy ubezpieczeniowe mogą w przyszłości ustalać składki ubezpieczeń, czy na przykład agencje pracy mogą weryfikować kompetencje pracowników. Dane ściśle medyczne mogą posłużyć do fenomenologicznej oceny np. predyspozycji. Ukazywanie w sztuce i kulturze roli afektów, czyli niewoluntarystycznych informacji przesączających się przez ciało jest kluczowe dla bezpieczeństwa i wolności jednostki. Afekt nie jest więc tylko oddziaływaniem na emocje (takie rozumienie narzucają kalki językowe “affect something” oznacza wpływanie na coś). Afekt jest podstawowym tchnieniem natury która staje się osobą jeszcze przed wyłonieniem się człowieka z wilgotnej tkanki biologii.

Afekt posiada wartość estetyczną i jako taki zasila opozycję estetyczną którą zaobserwowałem w sztuce mediów efekt vs. defekt którą wyraziłem w teorii d-efectu która stała się bazą dla wystawy FAKE ART. Dziś pragnę dołączyć afekt jako nowe zjawisko występujące w niektórych przypadkach dzieł powstających na terenie bioartu. Mam na myśli ten obszar który nazwałem komunikacją transgatunkową. Jest to zagadnienie ciekawe dla obszaru badań nad egzoetyką, które ukazuje złożoność tej problematyki.

Bez elementu komunikacji nie ma mowy o tworzeniu etyki niemych form życia. Cytując Jussi Parikkę: niemych, ale nie oznacza to że całkowicie pozbawionych form wyrazu. Kategoria afektu jest jedną z kluczowych kategorii używaną przez Parikkę w Insect Media. Jako wskazanie konkretnego kanału w którym taka niewerbalna komunikacja może zaistnieć. Ze swojej strony chciałbym ukazać kilka ilustrujących te zagadnienia problemów na podstawie własnych projektów prac artystycznych.

Zacznijmy więc od ostatniego projektu który zakłada skonstruowanie instrumentu muzycznego w którym wystąpi sprzężenie zwrotne między wokalistką, a akompaniamentem generowanym przez mikroorganizmy obserwowane pod mikroskopem. Ruch mikroorganizmów będzie przekształcany na dźwięk, dodatkowo naniesiona warstwa wokalna zostanie dodana do tego dźwięku i przekształcona w pole elektromagnetyczne, które z kolei będzie działało na mokroba. Mikroorganizmy same będą swoimi ruchami stymulowały zmianę, natężenie i intensywność napięcia elektrycznego wytwarzanego przez elektrody. Oczywistym efektem będzie też elektroliza jako efekt oddziaływania dźwięku, powodowana intensywnością napięcia. Elektroliza doprowadza do zmian jonizacji wody, uwalniania się tlenu i wodoru z wody i wysychania naczynia. Wysychanie wody jest więc procesem wyczerpywania się zasobów życiowych, a kurczenie się zasobów jest skorelowane z intensywnością życia, a ta intensywność stymulowana jest przez własną aktywność. Na tę aktywność nakłada się oczywiście słowo ludzkie. Ta praca przekształcając więc ludzkie słowo, śpiew, melodię w energię korzystającą z zasobów mikroorganizmów. Dla człowieka natomiast stymulacją jest ruch mikroorganizmów, który dzięki komputerowi tworzy dźwięk, a zasobem ludzkim jest czas który został przewidziany na ten eksperyment artystyczny. Występuje więc komunikacja między dwiema skalami i dwiema formami życia, lecz jest to komunikacja zachowań afektywnych. Mikroorganizmy obserwowane są przez publiczność na ekranie podobnie jak obecność odizolowanej od wydarzenia wokalistki. Świadomość umowności tej sytuacji jest zapewniona jedynie po stronie człowieka. Jednak czy na pewno?

Przejdźmy teraz do innej pracy, która podejmuje wątek komunikacji między człowiekiem i rośliną. Tutaj również pewnym medium staje się dźwięk i uzupełniający go obraz wideo. Kwiat doniczkowy podłączony jest do komputera, który bada jego reakcję galwaniczną. Reakcja galwaniczna to nic innego niż miarodajny sposób weryfikowania afektów na poziomie niekontrolowanym przez świadomy umysł. Rezystencja skóry zmienia się w czasie przeżywania emocji. Badania prowadzone nad roślinami wykazywały po pierwsze iż komunikują się one między sobą, po drugie, że odbierają impulsy wysyłane przez mózg ludzki. Elektromagnetyczna powłoka, oraz tzw. aura są dwoma różnymi zjawiskami wynikającymi z komunikacji między żywymi cząsteczkami, która zachodzi na poziomie światła i pola elektromagnetycznego. Mówiąc inaczej każda żywa komórka wytwarza światło i pole elektromagnetyczne i to stanowi rodzaj komunikatu. Sieć komunikacji nie zawęża si tylko do jednego ciała. Tak więc roślina reaguje na nasze myśli i jej reakcje są przekształcane na dźwięki i obrazy które mają stymulować ludzkiego cichego rozmówcę. Ponadto to roślina staje się twórcą komunikatu artystycznego, dokonuje ona wyboru ujęć z bazy danych i dźwięków z puli dostępnych częstotliwości. Komunikacja afektów prowadzi nas do uświadomienia sobie wspólnoty i pól kultury o których nie mieliśmy pojęcia. Pól zdominowanych przez nasze domowe koty, psy, kwiaty, ale także rozmaite bakterie obecne w domu.

Analiza flory bakteryjnej jako przejawu afektywnej kultury jest przedmiotem kolejnej omawianej przeze mnie pracy. Nie koncentruję się w niej już na konkretnych afektach wymienianych miedzy drobnoustrojami jako jednostkach procesu komunikacji transgatunkowej, ale na ogólnej relacji międzygatunkowej w skali szerszej. Oczywiście posiada to swoje przełożenie na morfologię kultury jako afektu i w tej skali mogą się pojawić również obszary do zbadania których dziś nie jestem w stanie przewidzieć. Projekt zakłada przeprowadzenie złożonej analizy w której naukowcy pomogą w badaniach nad formą kultur bakteryjnych, które znajdują się w zaczynie ciasta herman swoistym łańcuszku szczęścia. Zaczyn jest przekazywany najczęściej między gospodyniami domowymi tworząc swoistą więź i kulturę sąsiedzko-kobiecą. Analiza będzie dotyczyła nie tylko flory bakteryjnej, która powstaje w wyniku wymiany zaczynu ciasta, ale także wymiaru kulturowego takiej wymiany. Badana będzie relacja między kulturą uobecnioną w tekstach kultury, oraz jej związek z kulturą bakteryjną. Wpływ obecności bakterii wyrażać się może poprzez budowanie się wspólnoty, lub wykluczenia z niej. Podobnie jak proces wnikania w kulturę znakową, ikoniczną, mentalną, tak też przyswajanie kultur bakteryjnych jest rodzajem inicjacji. Człowiek, jako dziecko zaczynając swą społeczną aktywność, skazany jest na rozliczne choroby, a więc cierpienia wynikające z wymiany flory bakteryjnej w rozszerzanej społeczności. Epidemie chorób i mutacje bakterii, czy wirusów są stymulowane procesami globalizacyjnymi. Budowanie odporności organizmów wiąże się z przyswojeniem i zaanektowaniem rozmaitych drobnoustrojów zamieszkujących ludzkie ciało. niekiedy odbywa się to poprzez szczepienie, niekiedy w sposób naturalny. Rozpoczęcie, lub zmiana partnera współżycia seksualnego związane jest szczególnie w przypadku kobiet z tymczasowymi dolegliwościami natury bakteriologicznej, oczywiście tylko do czasu oswojenia nowej kultury bakterii. Wymiana zamieszkujących nasze domy kultur bakterii w celu ich rozmnożenia, uwspólnienia i uśmiercenia podczas pieczenia ciasta ma więc wymiar niemal rytualny, a spożycie efektów owego ofiarowania skłania nas do budowania szerokich związków antropologicznych, kulturotwórczych wokół takiego gestu. Wystawa ma poszukiwać i ujawniać tego rodzaju związki. Dla tego chciałbym nakłonić do projektu grupę sąsiadów z kamienicy, lub bloku mieszkalnego do uczestnictwa w tym projekcie. Będzie to rodzaj odartego z hermetycznej aury sztuki wniknięcia samego w sobie działania artystycznego w konkretną społeczność sąsiedzką i rozpuszczenie się w niej do tego stopnia, że spożywane ciasta – dzieła sztuki staną się czymś intymnym. Wyniki analizy zostaną połączone z dokumentacją całego wydarzenia i zaprezentowane jako integralna część artystycznych prac, które powstaną w wyniku tego procesu.

Prowadzi nas to do prób stworzenia ustroju państwowego w którym prawa roślin będą respektowane na równi z prawami ludzi i zwierząt. Zoekracja to projekt artystyczny zakładający przekształcenie instrumentu muzycznego który był wykorzystywany do tworzenia muzyki w rodzaj aparatu mowy w którym rośliny będą mogły wyrażać swoje opinie na temat nagłówków prasowych i po wielu tygodniach takiego “tagowania” ich reakcji będzie można określić ich reakcję na nazwiska poszczególnych polityków podczas wyborów. W ten sposób rośliny oddadzą głos w wyborach i zostaną wciągnięte w sferę bios podobnie jak papuga.

Jeśli rośliny pojawiają się w sferze bios powinny także posiadać możliwość interakcji z ludżmi na głębszym, emocjonalnym poziomie. Stąd pojawił się projekt Dendrofilia, który ma za zadanie przetworzyć te same impulsy w stymulację seksualną w której człowiek będzie mógł doznawać przyjemności płynącej z obcowania z kwiatem na poziomie seksualnym, głębokim w każdym sensie.

W tym sensie zostało tu zaproponowane inne i specyficzne rozumienie bioartu (które można też bez trudu znaleźć u innych artystów, zwłaszcza u Eduardo Kaca) w kontekście kulturowo-komunikacyjnym, w którym biologia jest analizowana i opisywana przez strukturę dzieła sztuki, a powstający opis jest relacją między biologią a odbiorcą zachodzącą poprzez technologię. Bioart nie jest może dla mnie samym w sobie projektowaniem biologicznych form życia, ale rodzajem projektowania hybryd bioinformatycznych które będą zawierały w sobie elementy ludzkie, zwierzęce i roślinne. W tym sensie początki moich działań artystycznych można rozciągnąć na lata dziewięćdziesiąte kiedy na gruncie literatury i internetu tworzyłem swoją stronę internetową, głównie pisząc teksty literackie, ezoteryczne. Poszukiwałem wtedy niematerialnej istoty, czy też projektowałem pewną wizję którą nazwałem Xylaz. Miała to być kombinacja roślinno, zwierzęco, ludzka. Rodzaj nowego człowieka którego postnietzscheańskie biologiczne ujmowanie świata i etyki będzie łączyło się za pomocą technologii we współczesnym świecie. Internet był rodzajem rzeczywistości magicznej i stworzona tam tożsamość Xylaz została następnie wystawiona na sprzedaż. Gest ten był związany z moimi ówczesnymi zainteresowaniami problematyką tożsamości, ciała i podmiotu w kontekście cyberkultury, oraz próbą odejścia od medium literackiego na rzecz video, które stawało się dla mnie w tym momencie istotniejsze – stało się językiem nowych mediów.

Comments

comments

editor

Michał Brzeziński – transhumanistic, and biosemiotic artist working with fauna flora and micro world, searching for affective language and life origins in matter, using medical media as EEG, GSR, USG interested in transspecies affective communication and sexual interfaces. Combining software and video biology. Creator of Galeria NT (2010). His wide, theory based, artistic and curatorial activity had animated theoretical discourse touching experimental film and video art as independent a-historical and matter-oriented aesthetic area. Curator working with galleries such as the Museum of Art in Łódź, Center for Contemporary Art Łaźnia in Gdańsk.

You may also like...

1 Response

%d bloggers like this: